MERZİFON FEN LİSESİ’NİN GİZLİ TARİHİ, PONTOS RUM SOYKIRIMININ BELGESİDİR

Tamer Çilingir

Fotoğrafına bakıldığında ne güzel bir okul binası diye iç geçiriyor insan. Bu okulda okuyan öğrencilerin ve eğitim veren öğretmenlerin şanslı olduğunu düşünmekten alıkoyamıyor insan kendini. Okulun bugünkü adı, Merzifon Fen Lisesi. Okulun yayınladığı broşürlerde tarihçesi için şunlar yazıyor:

’’1851 yılında ilk defa Merzifon’a keşif için gelen bir Amerikalı misyoner tarafından temelleri atılan anlayış Merzifon’daki Protestan sayısında ciddi bir artış sağlamıştır. Bu gelişmelerin paralelinde dönemin şartlarına göre büyük ve konforlu kırkı aşkın binadan oluşan küçük bir kampüs şehir oluşturulmuştur.
Bina, İstanbul’daki Amerikan Koleji’nin genel eğitime geçip ilahiyat eğitimini durdurmasıyla bu ihtiyacı karşılamak amacıyla 1864’te kurulmuştur.
1918 yılında Osmanlı Devleti’nin fiilen sona ermesi ile Amerikan misyonerlerin faaliyetleri de sona ermiştir.1919’da yalnızca kız öğrencilere ilkokul eğitimi vermek için tekrar açılan okul 1924 yılında tekrar kapatılır. 1936 yılında lise düzeyinde eğitim vermek için açılan okul 1938’de tekrar kapatılmıştır. Bir süre 8. Kolordu Merkezi olarak kullanılmış, 1950-1962 yılları arasında Kara Astsubay Hazırlama Okulu’na tahsis edilmiştir.
Uzunca bir sure çürümeye bırakılan bina Merzifon Belediyesi mülkiyetinde iken 2005-2011 yılları arasında belli bir süreçten geçtikten sonra 2011-2012 ders yılında eğitim-öğretime başlamak üzere Merzifon Fen Lisesi’nin açılması uygun görülmüştür.
Açılışı 4 Mayıs 2011 tarihinde Başbakanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın katılımıyla gerçekleşmiştir.’’

Oysa gerçek adı Merzifon Koleji olan bu okulun tarihi yukarıda yazılan gibi değildir ne yazık ki. Bu okulun tarihi 90 yıl önce (1914-1923 yılları arasında) 353 bin insanın katline sebep olan Pontos Rum Soykırımı’nın belgesi niteliğindedir.

Bugün bu okulun koridor ve sınıflarında okuyan çocukların yaşıtları bundan 90 yıl önce aynı koridor ve sınıflarda koşturuyorlardı. Onlar bu toprakların en entellektüel gençleriydiler. Şimdi bu okulun, öğretmenlerinin ve öğrencilerin başına gelen hikayeyi okuyalım:  m1

 

Pontos’da bir okulun başına geleneler

Merzifon Koleji, 40 bin dönüm arazi üzerinde 1876 yılında inşa edilir. Altı binadan oluşan okulda kız ve erkek öğrenciler için ayrı binalar, dershaneler, hastane, kilise, tabiat müzesi, sinema, 10 bin ciltlik kütüphane, konferans salonu, rasathane, meteoroloji istasyonu, marangoz atölyesi, modern matbaa, modern fizik, kimya, biyoloji laboratuarı bulunuyordu. Bir yüksel okul olan Kolej 8 Eylül 1886 tarihinde deneyimli profesörlerin eşliğinde eğitime başladı. Eğitim ingilizce verilmekteydi.

Merzifon Koleji’nin özelliği ulusal azınlıklara ve Müslüman-Türk öğrencilere açık olması idi. Okulda 1913 yılında 160 Ermeni, 200 Rum, 40 Rus ve 25 Müslüman öğrenci vardı. Geometri, kimya, trigonometri, astronomi, botanik, muhasebe, fizik, zooloji, mantık, ekonomi, tarih, felsefe, ahlak felsefesi, devletler hukuku, Fransızca, Rumca, Ermenice ve Türkçe dersleri verilmekteydi. 1913 yılında görevli öğretmenlerden 11’i Ermeni, 10’u Amerikalı, 9’u Rum, biri Rus ve biri İsviçreliydi. . Üç yıl olan hazırlık sınıflarında İngilizce, Türkçe, Ermenice, Rumca yoğun bir şekilde öğretiliyordu. Okul ders dışı etkinlikler açısından da hayli zengindi. Çeşitli müzik ve kültür kulüpleri kurulmuştu. Kolejin 7 binden fazla türü içeren bir botanik/zooloji müzesi vardı.

10 Mayıs 1916’da okul binalarına İttihat ve Terakki Hükümeti’nce el konarak okul askeri bir hastaneye dönüştürüldü. Bunun üzerine okul kapandı.

3 yıl aradan sonra 1 Ekim 1919’da okul 150 öğrenci ile yeniden açıldı. 150 öğrenciden 72si Rum, 70’i Ermeni, 7’si Müslüman ve biri Rus’tur. Öğretim kadrosuna iki de Müslüman öğretmen katılır. 1921 yılına kadar Merzifon Anadolu Kolejinde eğitim veren 11 öğretmenden Müslüman olan öğretmenler, Zeki Ketani ve İsmail Şevket’tir. 1920-1921 ders yılındaki öğrenci sayısı ise 218’dir.[1]

 

Merzifon Koleji Futbol Takımı

Pontos Kulübü

1903 yılında (Amasya/Merzifon) Merzifon Anadolu Koleji mezunları tarafından kurulan bir dernek (Pontus Kulübü), okuldaki öğrenci ve öğretmenleri de üye olarak kabul eder; eğitim, sanat ve spor alanlarında faaliyet gösterir. Dernek üyeleri Anadolu ve Balkanlar’dan okula kabul edilen Ortodoks Rumları da kapsar, 1908-1913 arasında ise hızla artarak 180’i bulur.

 

Pontos gazetesi

Bir yaylı çalgı orkestrası ve tiyatro topluluğu oluşturan bu dernek 1909 yılında ‘Pontos’ adlı bir gazete de yayınlamıştır. Editörlüğünü Dimitrios Theocharidis, Kallisthenis Chourmouziadis ve Leonidas Kazezoğlu’nun yaptığı gazetede tarih, arkeoloji, sosyoloji ve felsefi konular işleyen makalelerin yanısıra, yabancı dillerle ilgili araştırmalar, şiir, din-ahlak konulu denemeler ve bölgesel haberler yayınlanır.

 

Merkez Ordusu’nun ilk hedefi: Merzifon Koleji

İttihatçıların başlattığı proje, Osmanlı’nın paylaşım savaşında yenik düşmesine rağmen devam ediyordu. Ermeni ve Süryaniler büyük oranda imha edilmiş, sıra Rumlara gelmişti. Bu kez Kemalistler sahnedeydi; hedef Pontos’da yaşayan Rumlardı.
19 Mayıs 1919 tarihinden itibaren aratarak devam eden çete saldırılarıyla Rumlar yıldırılıp, sürgüne zorlanırken, Pontoslu Rumların oluşturduğu partizan örgütlenmeleriyle başa çıkılamıyordu. Bunun için yeni bir orduya ihtiyaç duyan Kemalistlerce, 9 Aralık 1920’de, 407 sayılı kararname ile, 3.Kolordu lağvedilip Merkez Ordusu kurulur. Ordunun başına da Nurettin Paşa atanır.
O güne kadar çeteler aracılığıyla sürdürülen işkence ve katliamlar bu tarihten itibaren artık resmi bir ordu tarafından sürdürülecektir.
Ve Pontos’ta Rumluk adına ne varsa üstüne gidilecek, yok edilecek geride iz dahi bırakılmayacaktı. Bu yanıyla da bilimsel, sanatsal faaliyetleriyle öne çıkan Merzifon Koleji de, düşman görülen hedeflerden biriydi. Merkez Ordusunun kurulmasından iki ay sonra 12 Şubat 1921 tarihinde, Merkez Ordusu komutanı Nurettin Paşa tarafından Genelkurmay başkanlığına bir telgraf gönderilir:

’’Genelkurmay Başkanlığına

Amasya: 12.2.1921

Merzifon’da Amerika Hastahanesi’nde ve kolejinde toprak altında gizli yollar ve depoların bulunduğu ve otomobiller ile getirilen top ve tüfek, bomba gibi silah ve cephane ile bazı silahlı Hristiyan köylülerin adı geçen yerde korunup saklandığını ve hastahane yönetim kurulunun Tavşan Dağında bulunan Hristiyan köyleri ile gili temasta bulunduğunu bir buçuk yıl adı geçen hastahanede bulunduktan sonra iki buçuk ay önce çıkarak bugün Amasya’da Şefkat-i İslamiye Yurdu’nda bulunan bir İslam kadını haber verdiğinden genel silah araması ve toplanması sırasında adı geçen kurumun dahi usul üzere aranması emri 5. Fırka Kumandanlığına ve Amasya Mutasarrıflığı’na verilmiş ve işte bu aramanın yapılması sırasında memurlar tarafından Amerikalılara aşağılayıcı davranışlardan sakınılarak hükümetimizin Amerika ile iyi ilişkilerde bulunmak arzusunun dikkatten uzak tutulmaması tavsiye edilmiştir.

Genel silah aranmasına 16 Şubat 1921 tarihinde başlanılacaktır.

Merkez Ordusu Kumandanı
Nureddin’’[2]

Telgrafta Amasya’da “Şefkat-i İslam Yurdu’nda” bulunan bir Müslüman kadının Merzifon Hastanesi’nde ve Koleji’nde toprak altında gizli yol ve depoların olduğu, Hristiyan köylüler ile cephane saklandığı şeklinde ihbarda bulunduğu bildirilmesine rağmen, arama esnasında tek bir silah dahi bulunamaz. Bunu da yine Nurettin Paşa’nın raporundan öğreniyoruz. 16 Şubat günü TBMM’e bağlı Cemal Cahit Paşa komutasındaki birlikler okulu basarak arama yapar. Yabancı öğretmenlerin ülkeyi terk etmesi istenir, okulun mallarına el konur. Nurettin Paşa, baskına ilişkin, Genelkurmay Başkanlığına 16 Şubat 1921 tarihili bir rapor gönderir:

’’Genelkurmay Başkanlığına

  1. Bugün 16.2.1921 tarihinde Merzifon Amerika Hastahanesi ve Koleji 5. Fırka Kumandanı dahi hazır olduğu halde arattırılmıştır. Silah ve cephane bulunamamış ise de kolej içerisinde 1904 tarihinden beri kurulmuş olan Pontos Klubü adıyla bir Kulübün bulunduğu ortaya çıkmış, yönetmelikleri, mühürleri, Yunan bayrakları ve Pontus arması ve önemli evrak elde edilmiştir. Elde bulunan yönetmelik tercümesine bakılarak kulubün, Rumları Yunan emellerine ve Pontus hükümetinin diretilmesine teşvik eden ve hazırlayan son derece zararlı bir kurum olduğu anlaşılmaktadır.
  2. Kulübün Rum olan başkanı ile yönetim kurulunun tutuklanmaları kulübün kapatılması ve Amerikalı olanların yalnız ifadelerinin alınmasıyla yetinilmesi emir olunmaktadır.
  3. Adı geçen kolejde Türkçe Öğretmeni olan Zeki Efendi iki gece önce kolej civarında öldürülmüş olarak bulunmuştur. Pontus Yürütme Kurulunun tutuklanmalarına başlanması üzerine, merhum Zeki Efendinin ihbarlarda bulunduğu zannedilerek Rumlar tarafından öldürüldüğü görülmektedir.
  4. Rum ve Ermeni gençlerinin Avrupa’ya kaçırılması konusu da kolej müdüriyeti ile Samsun’daki Amerika temsilcisi arasında geçen yazışma evrakı dahi bulunmuştur. Ayrıntılı bilgi daha sonra arz edilecektir, efendim.

Merkez Ordusu Kumandanı
Nureddin’’[3]

 

Merzifon Koleji Kütüphane Binası

Yenigün Gazetesi: ’’Mektep değil, fesat yuvası’’

Ve okulu basıp, dağıtan, öğretmenlerini sınır dışı eden ve mallarına el koyanları destekleyen, Ankara’nın kontrolündeki ”Yenigün” gazetesi ilgili haberi ’’Mektep değil, fesat yuvası’’ başlığıyla baskında Pontus adlı bir teşkilata dair bazı belgeler elde edildiği açıklamasıyla verir.

Dört gün önce Nurettin Paşa’nın telgrafında sözettiği, ’’toprak altında gizli yollar ve depoların bulunduğu ve otomobiller ile getirilen top ve tüfek, bomba gibi silah ve cephane’’ den eser yoktur bu baskında ama bu kez de bir örgüte dair bazı belgeler ele geçirildiği iddia edilir.

 

Merkez Kumandanı Nurettin Paşa raporunda, kolejde yapılan aramada silah ve cephane bulunamamasına karşın kolej içerisinde 1904’de kurulduğu anlaşılan “Pontus” adlı bir örgütün varlığının anlaşıldığı, tüzüğü, mühürleri, Pontus arması, gizli evrakları ve Yunan bayraklarının elde edildiği ve başkan ile yöneticilerinin tutuklandığı, öğretmenin ihbarcı olduğuna istinaden Rumlar tarafından vurulduğunun sanıldığı yazar. Nurettin Paşa’nın ertesi gün gönderdiği raporda ise Ermeni öğrencilerin kolej içerisinde çektirdiği silahlı fotoğrafların elde edildiği bu öğrencilerden dördünün tanınarak tutuklandığı, dahası Gümüşhacıköy’ün ve Karaköy ahalisinin kolej müdürüne hükümeti şikayet eden ve ne şekilde hareket etmeleri gerektiğine dair görüş isteyen bir mektup elde edildiği bildirilir.

 ’’Genelkurmay Başkanlığına

Amasya: 17.2.1921

16.2.1921 ve 28 numaralı şifreye ektir.

Merzifon Amerikan Kolejinde elde edildiği dünkü telgrafla arzedilmiş olan eşkıyadan ayrı olarak Osmanlı silahlarıyla donatılmış grup halinde okulda çekilmiş bir takım fotoğraflar bulunmuş ve bunların kimlere ait olduğu yolundaki sorulara Okul Öğretmenler Kurulu kaçamaklı ve birbiriyle çelişen ifadede bulunmuşlar ve müdürün öğretmenlere gerçeğe aykırı ifadelerde bulunmalarını tembih eylediğini İngilizce bilen ve orada bulundurulan subayımız işitmiştir. Silahlı bir şekilde fotoğrafları ortaya çıkan ve kendilerinin öğretmenler kurulunca tanınmadığı bildirildiği halde okulda kimliği belirlenen 4 Ermeni tutuklanmıştır.

Halkı eşkiyalığı ile bilinen ve Gümüşhacıköy’ün güneyinde bulunan Rum Gümüşhacıköy halkı tarafından Kolej müdüriyetine hitaben gönderilip kolejde elde edilen bir kağıt parçasında hükümetten şikayet ve hareket şekilleri hakkında talimat istenmiş olduğu anlaşılmıştır. Evrak ve belgelerin incelenmesi ve tercümesi edilmesine ve tutukların sorgulanmasına devam edilmekte olduğu arz olunur.

Merkez Ordusu Kumandanı
Nureddin’’[4]

 

’’ Büyük Millet Meclisi
İçişleri Bakanlığı
116
İçişleri Bakanlığına
Cuma: 24.2.1921

Amasya: 27-28.2.1921

Yapılan ihbar üzerine Merzifon kolej ve hastahanesinde arama yapılmasına Merkez Odusu Kumandanlığınca gerek duyumuş ve 5. Fırka kumandanı ile Merzifon Kaymakamı bu işle görevlendirilmişler ve Bakanlar Kurulunun Genelkurmay Başkanlığından Ordu Komutanlığına bildirilen kararı gereğince arama sırasında nazik davranılması gereği de kendilerine bildirilmiş idi. Arama sonucunda silah ve cephane gibi şeyler ortaya çıkmayıp ancak kolejde 1904 tarihinde Pontus Klübü adıyla kurulmuş ve Rum ve Ermenileri teşvik ve tahrike ve Pontus hükümetini diriltmeye çalışan bir kulübün varlığı anlaşılmış ve yönetmelikleri ile mühürleri ve Pontus armaları ve Yunan bayrakları elde edilmiş ve yönetim kurulunu oluşturan 6 kişi tutuklanmış ve Amasya’ya gönderilerek (Merkez) Ordusu Kumandanlığına teslim edilmiş ve silahlı bir şekilde çekilmiş fotoğrafları ele geçen 4 Ermeni de Fırka Kumandanlığınca tutuklanmışlardır. Kulüpten alınan 2 çuval Rumca ve İngilizce evrak ve defterlerin fırka karargahında incelenmesine devam edilmektedir. Kolej müdürü bu soruşturma ve bulunan şeylere karşı bir şey bilmediğini söylemektedir. Şimdilik hakkında bir muamele yapılmamaktadır. Okulda öğretim ve hastanede tedavi, eskisi gibi devam etmektedir. Elde edilecek sonuçlardan ayrıca bilgi verileceği arz olunur.

Mutasarrıf ([5])
Osman’’[6]

 

’’Geneykurmay Başkanlığına

Amasya 18.2.1921

Tokat Rumlarından durumu şüphe çekici görülen Lazaros tutuklanmış ve evinin aranmasında Pontus yazısıyla edebi, siyasi Rumca belge ile Merzifon-Anadolu Koleji adıyla ve Kantarcıoğlu tarafından yazılmış 5 adet basılı kitapçık ve Pontus okulları ile Merzifon’daki Amerika Kolejinin birleştirilmesine dair Rumlarla Amerikalılar arasında düzenlenmiş bir yönetmelik ve Yunan Efzun askeri kıyafet ve vaziyetini gösteren bir fotoğraf ve içeriği dikkat çekici Rumca resimli iki gazete bulunmuştur. Soruşturmalar derinleştirilmektedir.

Amerika Kolejinde Osmanlı Hükümeti aleyhinde şikayetleri ve Amerikan vatandaşlığına kayıd ve kabulü ricasını ihtiva eden 6. Fırkadan Yüzbaşı Mehmet Ali Efendinin emekli iken silah altına alınarak Mecitözü şubesine memur edilen alay katibi Ali Rıza Efendinin de hükümet memurları aleyhinde uydurma sözleri içeren mektupları ortaya çıkmış ve adıgeçen iki kişinin tutuklanmalarına emir verilmiştir.

Merkez Ordusu Kumandanı Nureddin’’[7]

merzifon-amerikan-koleji

 

Bütün bu soruşturmalar, baskınlar ve yakalamaların ortak yanı Merzifon Koleji’ni hedef gösterir. Ancak sıkıntı okulun uluslarası tanınmışlığı ve yabancı öğretmenlerden oluşan bir kadrosu olması idi. Bu nedenle olan bitenden herkesin haberi oluyordu. Telgraflarda da özellikle vurgu yapılan Amerikalı ve diğer yabancı öğretmenlere ve yöneticilere karşı kibar davranılması gerektiği idi. Bu yabancı tanıkların gözü önünde hem onları incitmeyecek, hem de Ermeni, Rum öğretmen ve öğrencilere bir haksızlık yapılmadığını göstermek isteseler de, her şey kendi belgeleriyle ortadır.
Kolejde kurulmuş olan Pontos Kulübü ve dernekler gizli dernekler olmadığı gibi, etkinliklerine şehrin askeri ve mülki amirleri de, halkla birlikte sık sık katılmaktadır. Merzifon Anadolu Kolejinin son müdürü George White hatıralarını yazdığı kitapta kolejde kurulu olan kulüp ve derneklerin gizli olmadığını, şehrin yöneticilerinin de katıldığı bir çok etkinliği halka açık yaptıklarını anlatır.
Okullarında çıkardıkları Pontos Kulübü Dergisi’ni başta Amasya Kaymakamı olmak üzere, tüm şehir erkanı okurdu. Tiyatro gösterilerine ve dahi futbol maçlarına Osmanlı’nın bölgedeki komutanları ve beyleri de gelirdi.

 

Bakanlar kurulu kararıyla Merzifon Koleji kapatılır

Ancak, okul, okul öğretmen ve öğrencileri hakkında hüküm zaten önceden verilmiştir. Nihayet 24 Mart 1921 tarihinde Amasya Mutasarraflığına İçişleri bakanından karar bildirilir:

’’Amasya Mutasarrıflığına

Pontus teşkilatıyla ilgili olduğu elde edilen evrak ve belgelerle kesinleşmiş olan Merzifon Amerikan okulunun kapatılması Bakanlar Kurulu kararı geriğidir. Okulun ve içerisinde bulunan kitap ile öğretim araçlarının korunması için uygun göreceğiniz iki Amerikalı okulda kalacaktır. Diğer öğretmenler, sınıfların hükümet tarafından mühürlenmesinin ardından en hızlı vasıta ile ve Samsun yoluyla yurdu terk edeceklerdir.

İçişleri Bakanı

Merzifon: 24.3.1921’’

Bu arada okulun Amerikalı yöneticileri hakkında soruşturma da açılmadığı gibi, Amerika Temsilcisi Amiral Bristol’a  Amerika Temsilcisi Amiral Bristol Hazretlerine
Asaletmeab
hitabı ve TBMM temsilcisi sıfatlı Ahmet Muhtar imzasıyla yollanan bir mektupta, ’’… Eğer asil zatınız tarafından güvence verilerek adıgeçen kurumun idaresi için yeni bir özel görevli memur gönderilmek arzusu ortaya çıkarsa kurumun yeniden açılması için gerekli kolaylıkların gösterileceği hürmetlerimle arz eylerim.’’[8] denecektir.

 

İdam edilen öğretmen ve öğrenciler

Amasya gönderilen tutuklular 5 Eylül 1921’de İstiklal Mahkemesinde yargılanmış kulüp başkanı Therlides Kuyumcuoğlu, üyelerden Haralambos, Yorgi, Simeon, Anastas ve Pavlos’un, Yunan amaçları doğrultusunda eğitim yaptırdıkları, otoriteye karşı gelmek için üye kaydettikleri, Türkçe öğretmeni Zeki Bey’in katlinde rolleri olduğu ve ”vatana ihanet”  ettikleri iddiasıyla idamlarına karar verilir ve Pontos gazetesi editörü Dimitrios Theoharides, Merzifon koleji futbol takımının oyuncuları H. George, A. Simeon, A. Pavlidis, S. Ananiadis’in de içlerinde olduğu 69 yurtsever Pontoslu Rum ile birlikte 12 Eylül 1921 tarihinde idam edilirler.

Merzifon’daki bu okul kapanmışsa da mübadelenin ardından 23 Ocak 1924’te Pontoslu Rumların gönderildiği Selanik’te ”Anadolu Koleji” adlı bir okul açılarak Merzifon Koleji’nin anısı günümüze kadar yaşatılmıştır.

Merzifon Koleji binaları bir süre 8.Kolordu Merkez Komutanlık Binası olarak, daha sonra da 1950-1962 yılları arasında Kara Astsubay Okulu olarak kullanılmıştır.  2005 yılına kadar ise boş olarak, harabe bir halde bırakılmış, 2005 yılında ise Milli Eğitim Bakanlığına devredilip 2010 yılından itibaren Merzifon Fen Lisesi olarak kullanılmaya başlanmıştır.merzifon koleji 2

 

 

 

 

 

[1] Kendi Belgeleriyle Anadolu’daki Amerika – Dr.Uygur Kocabaşoğlu, Aktaran: Rüştü Karaca, Informadika http://informadik.blogspot.ch/2014/06/19-yuzyl-osmanl-imparatorlugunda.html

[2] Yılmaz Kurt, Pontus Meselesi, TBMM Kültür, Sanat Yayınları. Ankara TBMM Basımevi 1995, Sayfa 370

[3] Yılmaz Kurt, Pontus Meselesi, TBMM Kültür, Sanat Yayınları. Ankara TBMM Basımevi 1995, Sayfa 371

[4] Yılmaz Kurt, Pontus Meselesi, TBMM Kültür, Sanat Yayınları. Ankara TBMM Basımevi 1995, Sayfa 372

[5] Mutasarrıf: Osmanlı’da Tanzimat’tan sonra bir sancağın (liva) en büyük mülkî amirine verilen san.

[6] Yılmaz Kurt, Pontus Meselesi, TBMM Kültür, Sanat Yayınları. Ankara TBMM Basımevi 1995, Sayfa 372-373

[7] Yılmaz Kurt, Pontus Meselesi, TBMM Kültür, Sanat Yayınları. Ankara TBMM Basımevi 1995, Sayfa 372

[8] Yılmaz Kurt, Pontus Meselesi, TBMM Kültür, Sanat Yayınları. Ankara TBMM Basımevi 1995, Sayfa 378