SOYKIRIMI SUÇLULARI, YARGILANMALARI, ALDIKLARI CEZALAR

 

Suçlular

1918’de Mondros Mütarekesi’nden sonra   Ermeni tehciri ve katliamını düzenleyen İttihatçı hükümet liderleri ve İttihat ve Terakki Cemiyeti üyeleri Osmanlı mahkemelerinde yargılandılar.

“Takvimi-i Vekayi” de 3616 sayısında yayımlanan Trabzon valisi Cemal Azmi beyin Divan-ı Harb-i Örfi tarafından idama mahkum edilmesi kararı
16 Aralık 1918’deki kararlarla Batı Ermeniler katliamına ilişkin suçlama sabitleri, şifreli telgrafları, resmi vesikaları, talimatları, emirleri, tanık ifadeleri toplayan sorgu komisyonları (Ankara eski valisi Mazhar bey başkanlığında) oluşturuldu.

Osmanlı İmparatorluğu vilayetleri 10 sorgu mıntakasına ayrıldı. Bütün mıntakalarda savcılar, sorgu yargıçları ve katipler atandı.

İttihatçı bakanlar, liderler, katipler, valiler, askerleri memurlar tutuklandı.

“Takvimi-i Vekayi” 3540 sayısında 3 ordu Komutanı Mahmut Kamil Paşa taraıfından 10 Temmuz 1915’te yayınlanan genelgenin kopyası


8 Ocak 1919’da İstanbul’da Birinci, İkinci ve Üçüncü Divan-ı Harb-i Örfi mahkemeleri oluşturldu. Duruşmalarda İttihatçı hükümet liderleri, İttihat ve Terakki Merkez Cemiyeti üyeleri, memurları, Ermeni tehcirini hayata geçiren Teşkilat-ı Mahsusa Cemiyeti üyeleri, Yozgat, Trabzon, Böyükdere ve Harput’un tehcir ve kıyımları organize edenler  sorguya çekildi.

Yasaya göre suçluların suçun yerinde yargılanması gerekti ama 5 Şubat 1919’da İstanbul Divan-ı Harb-i Örfi mahkemesi tarafından Yozgat tehcir ve kıyımlarına yönelik yapılan birinci duruşmada suçluların İstanbul’da yargılamasına karar verildi.

İngiliz askerler tarafından tutklanan İsmail Hakki Bey

8 Mart 1919’da Altıncı Sultan Vahideddin’in (1918-1922) özel emriyle İttihat ve Terakki Cemiyeti yöneticileri ve bakanları İstanbul Divan-ı Harb-i Örfi mahkemesinden sorguya çekildi.

27 Nisan 1919’da İstanbul’da başlayan İttihat ve Terakki Cemiyeti liderlerinin ve bakanların duruşmaları 16 Haziran’a kadar (13 davası) sürdü. 11 gıyabında ve 31 İttihat ve Terakki Cemiyeti üyesi ve eski bakanları çeşitli cezalara çarptırıldı. 28 Mayıs’ta 77 sanık  Britanya Yüksek Komiserliğince Malta adasına sürüldü.

Talat Paşa, sağında Maliye Bakanı Cavid Bey

 

21, 23 ve 28 Haziran 1919’da İttihat ve Terakki Cemiyeti katiplerinin, üyelerin ve diğer memurların duruşmaları başladı. 8 Ocak 1920’de iddianame ilan edildi. 36 sanıktan üçü 10 yıl hapis ve diğer sanıklar da daha az yıl hapis cezalarına çarptırıldı.

5 Temmuz 1919’da iddianame ilan edildi. 31 suçludan dördü; İttihat ve Terakki Cemiyeti başkanı, Dahiliye Bakanı, Osmanlı İmparatorluğu’nun Büyük veziri Talat Paşa, Harbiye Bakanı Enver Paşa, Bahriye Bakanı, Suriyedeki 4. Ordu komutanı Cemal Paşa ve Teşkilat-ı Mahsusa üyesi, Maarif Bakanı Dr. Nazım gıyaben idama mahkum edildiler. 27 sanıktan çoğu çeşitli hapis cezalarına çarptırıldı  ve diğer sanıklar delil yetersizliğinden beraat etti.. İddianamede Malta’ya sürülmüş suçluların çoğu sürgündan döndü ve Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nde  üst düzey  görevlere atandılar.

Talat Paşa ve arkadaşları sürgün yıllarında Hollanda’da

8 Nisan 1919’da Yozgat’taki Ermeni katliamlarına katılanların iddianamesi ilan edildi. Yozgat mutasarrıfı vekili ve Boğazlıyan Kaymakamı Kemal bey idama mahkum edildi. Yozgat polis müdürü Tevfik bey 15 yıl angaryaya mahkum edildi.

22 Mayıs 1919’da Trabzon katliamlarına katılanların iddianamesi ilan edildi. 8 sanıktan ikisi; Trabzon valisi Cemal Azmi Bey, İttihat ve Terakki Cemiyeti Trabzon katibi Nazım Bey gıyaben idama mahkum edildi, diğerleri çeşitli hapis cezaları aldılar.
24 Mayıs 1919’da Büyükdere’deki Ermeni ve Rum katliamlarının organizatörleri çeşitli hapis cezalarına çarptırıldılar.
13 Ocak 1921’de Harput’taki Ermeni tehciri ve katliamları iddianamesi ilan edildi. İttihat ve Terakki  Cemiyeti Merkez Komite üyesi, Teşkilat-ı Mahsusa’nın Başkanı Bahaddin Şekir Bey gıyaben idama mahkum edildi. İttihat ve Terakki Cemiyeti katibi Nazim bey 15 yıl angaryaya mahkum edildi.

 

Sağdan: Enver paşa, Talat paşa, Halil Menteşe, Sadrazam Said Halim paşa

1919-1920 yıllarında yapılan duruşmaların protokolleri ve kararları Osmanlı hükümetinin resmi gazetesi “Takvimi-i Vekayi”de yayımlandı. Başlıklarında “8 Mart 1335’te (1919) Padişahın emriyle Divan-ı Harb-i Örfi mahkemesinin duruşma tutanakları” yazıyordu. Türk ve Ermeni gazetelerinde de duruşmalar hakkında çeşitli makaleler yazıldı.

İddianamelerdeki belgeler, şifreli telgraflar Ermeni tehciri ve katliamların askeri  disiplin eylemleri olmadığı, sınırlı ya da yöresel şekilde yapılmadığı anlaşılıyordu. Ermeni tehciri ve katliamları İttihat ve Terakki  Cemiyeti merkezinden verilen talimatlarla ve gizli emirlerle gerçekleşmişti.

1919-1920 yıllarında Osmanlı hükümeti tarafından yapılan yargılamalar  Ermeniler’e karşı gerçekleştirilen soykırımının belgelenmesiydi aynı zamanda. Bu davaları ve iddianameler Türk resmi tarihinin  Ermeni Soykırımını inkar iddialarının da geçersiz kılmaktadır
Bu davalar sırasında yargılanan İttihatçıların  çoğu daha sonra Türkiye Cumhuriyeti’nin üst düzey görevlerine  atanarak Mustafa Kemal’in yanında yer aldılar.

SANIK LİSTESİ

MEHMET TALAT PAŞA 1847-1921

Ermeni Soykırım genel örgütçüsü

İttihat ve Terakki  Cemiyeti başkanı

1913-1917 Dahiliye Bakanı

1917-1918 Osmanlı İmparatorluğu’nun Büyük veziri

1919’da Divan-ı Harb-i Örfi tarafından gıyaben idama mahkum edildi

Mart 1921’de Berlin’de Soğomon Tehleryan’dan öldürüldü

İSMAİL ENVER PAŞA 1881-1922

Ermeni Soykırım örgütçüsü

İttihat ve Terakki  Cemiyeti üyesi

1914’te Harbiye Bakanı

1919’da Divan-ı Harb-i Örfi tarafından gıyaben idama mahkum edildi

1921’te Merkez Asya’da öldürüldü

AHMET CEMAL PAŞA 1872-1922

Ermeni Soykırım örgütçüsü

İttihat ve Terakki  Cemiyeti üyesi

1913’te Bahriye Bakanı

1914’te Suriyedeki 4. ordu komutanı

1919’da Divan-ı Harb-i Örfi tarafından gıyaben idama mahkum edildi

Temmuz 1922’de Artaşes Gevorgyan’ ve Petros Ter Poğosyan tarafından öldürüldü

DR. NAZIM 1872-1926

Ermeni Soykırım örgütçüsü

İttihat ve Terakki  Cemiyeti üyesi, Teşkilat-ı Mahsusa üyesi

1918’de Maarif Bakanı

1919’da Divan-ı Harb-i Örfi tarafından gıyaben idama mahkum edildi

1926’da idam edildi

 

BAHADDİN ŞAKİR 1877-1922

Ermeni Soykırım örgütçüsü

İttihat ve Terakki  Cemiyeti üyesi

Teşkilat-ı Mahsusa başkanı

1919’da Divan-ı Harb-i Örfi tarafından gıyaben idama mahkum edildi

Aralık 1921’de Roma‘da Arşavir Şirakyan tarafından öldürüldü 

HALİL MENTEŞE 1874-1948

İttihat ve Terakki Cemiyeti üyesi

1914-1915 Osmanlı Millet Meclisi’nin başkanı

1915’te Devlet Konseyi Başkanı

1915-1917  Dışişleri Bakanı

1919’da Britanya Yüksek Komiserliğince Malta’ya sürüldü, tutuklu N 2760

1931’de Türkiye Büyük Millet Meclisimebusu /İzmir/

MEHMED CAVİD BEY 1875-1926

İttihat ve Terakki Cemiyeti üyesi

1914’te Maliye bakanı

1919’da Divan-ı Harb-i Örfi tarafından gıyaben mahkum edildi /15 yıl hapis/

1921’de Londra konferansında Ankara delegasyonunun müşaviri oldu

HÜSEYİN RAUF ORBAY 1881-1964

İttihat ve Terakki Cemiyeti üyesi

1918’de Bahriye bakanı

Britanya Yüksek Komiserliğinden Malta’ya sürüldü, tutuklu N 2776

1921-1922  Ankara hükümeti Bahriye bakanı

1922-1923 Ankara hükümeti Başbakanı

FETHİ ALİ OKYAR 1880-1943

İttihat ve Terakki Cemiyeti üyesi, Teşkilat-ı Mahsusa üyesi

1914’te Osmanlı Millet Meclisi’nin mebusu /İstanbul/

Britanya Yüksek Komiserliğince Malta’ya sürüldü, tutuklu N 2689

1923-1924  Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin başkanı

1924-1925  Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı

ŞÜKRÜ KAYA 1883-1959

Ermeni tehciri ve katliamlarına dolaylı dolaysız katılanı

Göçmenler Genel Müdürü

Britanya Yüksek Komiserliğince Malta’ya sürüldü, tutuklu N 2738

1923’den itibaren 3 defa Türkiye Büyük Millet Meclisi mebusu oldu

1924’te Tarım Bakanı

MUSTAFA ABDÜLHALİK RENDA 1881-1957

Ermeni tehciri ve katliamlarına dolaylı dolaysız katılanı

1914-1915. Bitlis Valisi, 1915-1917 Halep Valisi

1920’de Britanya Yüksek Komiserliğince Malta’ya sürüldü, tutuklu N 2800

1924-1934 Maliye Bakanı

1927-1930  Milli Savunma Bakanı

1935-1946 Türkiye Büyük Millet Meclisi  Başkanı

1938’de Cumhurbaşkanı vekili

MİTHAT ŞÜKRÜ BLEDA 1874-1956

Ermeni tehciri ve katliamlarına dolaylı dolaysız katılanı

İttihat ve Terakki  Cemiyeti Genel Sekreteri

1915’te Eğitim Bakanı

1919’da Britanya Yüksek Komiserliğince Malta’ya sürüldü, tutuklu N 2756

1935-1950 Türkiye Büyük Millet Meclisi mebusu

AHMET MUAMMER BEY /CANKARDEŞ / 1874-1928

Ermeni Soykırımı suçlusu

1913-1916  Sivas Valisi

1919’da Britanya Yüksek Komiserliğince Malta’ya sürüldü, tutuklu N 2719

1922’de Kayseri Mutasarrıfı

1923’te, 1927’de Türkiye Büyük Millet Meclisi mebusu /Sivas/

HASAN TAHSİN UZER 1877-1939

Ermeni Soykırımı suçlusu

1913-1914  Van Valisi

1914-1916  Erzurum Valisi

1920’de Britanya Yüksek Komiserliğince Malta’ya sürüldü, tutuklu N 2774

1921’de İzmir, 1925’te Ardahan, 1927’de Erzurum ve 1933’te Konya mebusu

SABİT BEY SAĞIROĞLU 1881-1960

/Kemahlı Sahirzade Sabit Bey/

Ermeni Soykırımı suçlusu

1914’te, 1916’da Harput Valisi

1919’da Britanya Yüksek Komiserliğince Malta’ya sürüldü, tutuklu N 2686

Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin mebusu

CEVDET BEY /BELBEZ/

Ermeni Soykırımı suçlusu

Van Valisi

Britanya Yüksek Komiserliğince Malta’ya sürüldü, tutuklu N 2690

MUSA HİLMİ DEMOKAN 1865-1929

1915’te Kırşehir Mutasarrıfı

Britanya Yüksek Komiserliğince Malta’ya sürüldü, tutuklu N 2712

ZİYA GÖKALP 1876-1924

İttihat ve Terakki Cemiyeti üyesi

Yazar, Türkçülük ideolojisinin kurucularından biri

1912’de Osmanlı Millet Meclisi’nin mebusu

1915’te İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Profesörü

1919’da Britanya Yüksek Komiserliğince Malta’ya sürüldü, tutuklu N 2759

1923’te Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin mebusu /Diyarbakır/

HÜSEYİN CAHİT YALÇIN 1875-1957

İttihat ve Terakki cemiyeti üyesi

Yazar, gazeteci ve siyaset adamı /”Tanin” gazetesinin editörü/

Osmanlı Millet Meclisi’nin mebusu

1919’da Britanya Yüksek Komiserliğince Malta’ya sürüldü, tutuklu N 2675

1948’de “Ulus” gazetesinin editörü

Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin mebusu /1939’da İstanbul, 1950’de Kars/

MUSTAFA REŞAT MİMAROĞLU 1882-1953

1915’te İstanbul Kısmi Siyasi Polis Müdürü

1920’de Britanya Yüksek Komiserliğince Malta’ya sürüldü, tutuklu N 2798

1939’da Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin mebusu

SÜLEYMAN FAİK PAŞA 1886 – ?

11. Kolordu Komutanı

1915-1916  Harput Vali Vekili ve Harput’taki bölüklerin Komutanı

Harput Askere Alma Komisyonu Başkanı

1920’de Britanya Yüksek Komiserliğince Malta’ya sürüldü, tutuklu N 2807

SÜLEYMAN NECAMİ BEY /SELMAN/ 1871-1943

1914-1916  Samsun Mutasarrıfı

1916-1918  Sivas Valisi

1920’de Britanya Yüksek Komiserliğince Malta’ya sürüldü, tutuklu N 2812

1923’te Kastamonu Valisi

Türkiye Büyük Millet Meclisi mebusu /Samsun/

ARİF FEVZİ PİRİNÇÇİOĞLU 1878-1933

Osmanlı Millet Meclisi mebusu /Diyarbakır/

1919’da Britanya Yüksek Komiserliğince Malta’ya sürüldü, tutuklu N 2743

Türkiye Büyük Millet Meclisi mebusu /Diyarbakır/

ALİ İHSAN SABİS PAŞA 1882-1957

6. Ordu Komutanı

1915-1918 Kafkas ve Irak cephelerinde bulundu

1920’de Britanya Yüksek Komiserliğince Malta’ya sürüldü, tutuklu N 2667

1921’de 1 Ordu Komutanı

KARA VASIF 1872-1931

İttihat ve Terakki Cemiyeti üyesi

Asker ve siyaset adamı

1920’de Britanya Yüksek Komiserliğince Malta’ya sürüldü, tutuklu N —-

Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin mebusu /Sivas/

MUSTAFA KEMAL BEY 1868 – 1926

/Kara Kemal/

İttihat ve Terakki Merkez Cemiyeti üyesi

İaşe Bakanı

Britanya Yüksek Komiserliğince Malta’ya sürüldü, tutuklu N 2761

ALİ MÜNİF BEY YEĞENA 1847 -1951

İttihat ve Terakki Cemiyeti üyesi

1915-1916 Lüban Valisi

1916-1918 Nafıa Bakanı

1919’da Britanya Yüksek Komiserliğince Malta’ya sürüldü, tutuklu N 2762

Adana Belediye başkanı

Türkiye Büyük Millet Meclisi mebusu /Mersin, Adana/

SÜLEYMAN NUMAN PAŞA 1868 – 1925

İttihat ve Terakki  Cemiyeti üyesi

General, Ordu Tıbbi hizmetlerinin başı

Britanya Yüksek Komiserliğince Malta’ya sürüldü, tutuklu N 2732

AHMET FAYIK ERNER

1914-1915 Bağdat Vali yardımcısı

1916-1918 İstanbul Polis müdürü

1919’da Britanya Yüksek Komiserliğince Malta’ya sürüldü, tutuklu N 2724

HACI İLYAS SAMİ BEY /MUŞ/ ?-1945

Osmanlı Millet Meclisi’nin mebusu /Muş/

1920’de Britanya Yüksek Komiserliğince Malta’ya sürüldü, tutuklu N 2810

Türkiye Büyük Millet Meclisi mebusu /Muş, Bitlis/

ALİ CENANİ BEY

İttihat ve Terakki Cemiyeti üyesi

Osmanlı Millet Meclisi’nin mebusu / Halep/

1920’de Britanya Yüksek Komiserliğince Malta’ya sürüldü, tutuklu N 2805

1923’te Türkiye Büyük Millet Meclisi mebusu

1924-1926 Ticaret Bakanı

Divan-ı Harb-i Örfi tarafından gıyaben mahkum edilen sanıkları:

1. Talat paşa – Dahiliye Bakanı, Büyük veziri (1917-1918)
2. Enver paşa – Harbiye Bakanı
3. Cemal paşa – Bahriye Bakanı
4. Bahaddin Şakir- İttihat ve Terakki Merkez Cemiyeti üyesi, Teşkilat-ı Mahsusa’nın başkanı
5. Dr. Nazım- İttihat ve Terakki Merkez Cemiyeti üyesi, Teşkilat-ı Mahsusa üyesi
6. Cavid bey- Maliye Bakanı
7. Süleyman Elbistani bey – Tarım ve Ticaret Bakanı (1915-1917)
8. Mustafa Şerif bey – Tarım ve Ticaret Bakanı (1917-1918)
9. Oskan efendi – Post ve Telgraf bakanı (1914-1917)
10. Dr. Rozuhi efendi – İttihat ve Terakki Merkez Cemiyeti üyesi
11. Aziz effendi – Kamu Güvenlik bakanı, Teşkilat-ı Mahsusa üyesi

Mahkemede bulunan sanıkları:

1. Said Halim paşa – Büyük vezir (1913-1916)
2. Mithat Şükri bey – İttihat ve Terakki Merkez Cemiyeti Genel Sekreteri
3. Ahmet Cevad bey – İstanbul Merkez komutanı, Teşkilat-ı Mahsusa üyesi
4. Atif bey –Ankara mebusu, Teşkilat-ı Mahsusa üyesi
5. Zia Gökalp – İttihat ve Terakki Merkez Cemiyeti üyesi
6. Küçük Talat bey – İttihat ve Terakki Merkez Cemiyeti üyesi
7. Riza bey – İttihat ve Terakki Merkez Cemiyeti üyesi, Teşkilat-ı Mahsusa üyesi
8. İbrahim bey – Osmanlı Millet Meclisi’nin başkanı
9. Hayri efendi- Şeyh-ul İslam
10. Musa Kazim effendi – Şeyh-ul İslam
11. Halil efendi – Adalet ve Dışişleri Bakanı, Teşkilat-ı Mahsusa üyesi
12. Ahmet Nesmi bey – Dışişleri Bakanı (1917-1918)
13. İsmail Canpolad bey – Dahiliye Bakanı(1917-1918)
14. Abbas Halil paşa – Nafıa Bakanı (1915-1917)
15. Ali Münif bey- Nafıa Bakanı (1917-1918)
16. Şükri bey – Maarif bakanı, Teşkilat-ı Mahsusaüyesi
17. Kemal bey – İaşe Bakanı, İttihat ve Terakki Merkez Cemiyeti üyesi
18. Hüseyn Haşim bey – Posta ve Telgraf bakanı (1917-1918)
19. Rifat bey – Osmanlı Millet Meclisi’nin başkanı
20. Mahmet Esad efendi – Şeyh-ul İslam