SÜRGÜN EDİLEN RUMLARIN EŞYALARINI ”GECE-GÜNDÜZLÜ” YAĞMA İLE MEŞGUL ÇARŞAMBA KAZA ŞUBE REİSİ

Tamer Çilingir

Samsun  Çarşamba’da sürgüne yollanan Rumların mallarının devlet görevlilerince nasıl yağmalandığını yine resmi bir belgeden öğreniyoruz.
Pontos Rumlarını imha amaçlı 1920 Aralık’ın da kurulan Merkez Ordusu’nun komutanı Sakallı Nurettin Paşa, Ermeni Soykırımı’ndan edinilen deneyimleri harfiyle uygulamaya koyar. İlk aldığı kararların başında Rumların tehciri vardır; ki bu Rumlara yönelik ilk tehcir kararı da değildir. Öte yandan yine daha önce  Ermeni Soykırımı sürecinde uygulanmış olan Amele Taburları’nı kurmaya başlar. Bu arada partizanların takibi, asker kaçaklarının yakalanması ve zorla askere alma konularında ihtiyaç duyulan yerleşik bir askeri bir örgütlenme için girişimlerde bulunur. Adının ’’Emniyet Teşkilatı’’ olduğu bu örgütlenme için bir talimname yayınlar. Ancak işlerin pek de yolunda gitmediğini Genel Kurmay’ın arşivlerindeki belgelerden anlıyoruz.
İşte bu belgelerden birinde Samsun Çarşamba’da ’’Emniyet Teşkilatı’’nın neden kurulamadığı anlatılırken, sürgün edilen Rumların mallarına ne olduğunu da öğreniyoruz.

25 Temmuz 1921 tarihinde Çarşamba Mıntıka Komutanı Cevdet, Merkez Ordusu Komutanlığı’na  neden Çarşamba’da ’’Emniyet Teşkilatı’’nın kurulamadığına dair bir mektup gönderir:

’’Bir buçuk ay önce, vatanın savunulması için emredilen Emniyet Teşkilatı kurulamamıştır ancak tabur ve bölük komutanları tayin edilmiştir. Sahile yahut köylere Rumlardan bir saldırı olursa, memleket felakete sürüklenecek. Merkez’de on kişilik bir kuvvet bile yok, sahile konulan 5’er, 6’şar postaların ne iaşesi ne de cephaneleri düşünülüyor, hatta postaların orda durduklarından dahi emin değiliz. Bütün bunların sorumlusu nakledilen Rumların eşyalarını ‘gece-gündüzlü’ yağma ile meşgul, Kaza Şube Reisidir.’’ (1)

Merkez Ordusu Komutanı Sakallı Nurettin Paşa hakkında da Pontos Rumlarına ve Koçgiri’de Kürtlere yönelik insanlık dışı uygulamalar yaptığı için meclisce soruşturma açılmış olsa da, daha sonra Mustafa Kemal tarafından soruşturma kapatılmış ve ceza alması engellenmişti.

Nurettin Paşa’nın  hakkında soruşturma açılmasına neden olan suçlamalar şunlardı:
1) Koçgiri, Samsun ve sair yerlerde gayr-i mesul kuvvetler kullanmak,
2) 30 bin liralık rüşvet almak,
3) Rum sevki sırasında herkesin gözü önünde yağmacılığın yapılması,
4) Pontusçuların dağlara çıkmasına meydan vermek,
5) 56 kişiyi Samsun’da alıkoymak,
6) Meclis Başkanlığı’ndan tasdik edildi diye beyanname neşretmek,
7) Üstlerini ve astlarını dikkate almadan iş yapmak,
8) Kardeşini Tokat Mutasarrıfı, damadını erkan-ı harbi yaparak aile hükümeti kurmak,
9) Ümraniye  İsyani’nda halk dehalete hazır iken, Topal Osman’a milleti kırdırmak,
10) Ordu mutasarrıfına yetkisi olmadığı halde emir vermek (2)
Bu mektupta bahsi geçen Kaza Şube Reisi’nin de cezalandırılmak bir yana büyük ihtimalle ödüllendirildiğini düşünebiliriz. Zira şikayet makamı, bizzat Pontos Rum Soykırımı’nın uygulayıcı olan Merkez Ordusu ve onun eli kanlı komutanı Sakallı Nurettin Paşa’dır. Meclisin hakkında açtığı soruşturma kapsamındaki suçlamalardan birisi de; 3. maddedir: ”3) Rum sevki sırasında herkesin gözü önünde yağmacılığın yapılması”

 

(1) T.C. Genelkurmay Başkanlığı Askeri Tarih ve Stratejik Etüd Başkanlığı Arşivi, Klasör No: 1878,  Dosya 8, Fihrist 6
(2) TBMM Gizli Celse Zabıtları, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1985 Ankara, Sayfa 251-287

Benzer Yazılar